ރ. ފައިނުގެ އިޖުތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ އަދި ތާރީޚީ ދިރާސާ ރިޕޯޓު

ރ. ފައިނުގެ އިޖުތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ އަދި ތާރީޚީ ދިރާސާ ރިޕޯޓު

ޚުލާސާ

މި ރިޕޯޓަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުތުރު މާޅޮސްމަޑުލު (ރ. އަތޮޅު) ގައި ހިމެނޭ ފައިނު (ރ. ފައިނު) އާ ގުޅޭގޮތުން އެކުލަވާލެވިފައިވާ ތަފްޞީލީ ދިރާސާ ރިޕޯޓެކެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ފައިނުގެ ޖިއޮގްރަފީ، ތާރީޚު، އާބާދީ، އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތު އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ރަށަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ފައިނަކީ ގަސްގަހާގެހި ގިނަ، ދަނޑުވެރިކަމަށް މަޝްހޫރު އަދި ތާރީޚީ ގޮތުން މުއްސަނދި ރަށެއްކަން މި ދިރާސާއިން ދައްކުވައިދެއެވެ.

މި ރިޕޯޓުގެ މައިގަނޑު އެއް އަމާޒަކީ، ފައިނުގައި ތަރައްޤީކުރުމަށް ހުށަހެޅިފައިވާ އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢާ ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ރަށުގެ ތިމާވެއްޓަށާއި އިޖުތިމާޢީ ފޭރާމަށް ކޮށްފާނެ އަސަރުތައް ދެނެގަތުމެވެ. މިގޮތުން "ސޭވް ފައިނު" (#SaveFainu) ގެ ނަމުގައި ހިންގުނު ޙަރަކާތްތަކާއި، އެކި ސަރުކާރުތަކުން (ރައީސް ޔާމީން، ރައީސް ޞާލިޙް، އަދި ރައީސް މުޢިއްޒު) މި މަޝްރޫޢާމެދު ގެންގުޅުއްވާފައިވާ ސިޔާސަތުތައް ވަރަށް ފުންކޮށް ދިރާސާކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން، އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ޒަމާނުގައި ފައިނާއި ކިނޮޅަހުގެ ދައުރާއި، ރަށުގައި ހުރި އާސާރީ ތަންތަނުގެ މަޢުލޫމާތުވެސް މި ރިޕޯޓުގައި ހިމެނިފައިވާނެއެވެ.

1. ޖިއޮގްރަފީ އަދި ތިމާވެށީގެ އޮނިގަނޑު

1.1 ރަށުގެ පිހިތުމާއި ބޮޑުމިން

ފައިނަކީ ރ. އަތޮޅުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަށެކެވެ. ޖިއޮގްރަފީ ގޮތުން މި ރަށް පිހިޓިފައިވަނީ 5°27′48″N 73°02′05″E ކޯޑިނޭޓްތަކުގައެވެ. ފައިނު އޮންނަނީ ރ. ކިނޮޅަހާއި ރ. އިނގުރައިދޫއާ ދެމެދުގައެވެ. މިއީ އަތޮޅުގެ އުތުރު ބިތުގައި، ދަތުރުފަތުރުގެ މަގުތަކާ ގުޅިފައިވާ މުހިންމު ސަރަޙައްދެކެވެ.

ރަށުގެ ބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، ފައިނަކީ ރ. އަތޮޅުގައި އޮތް ބިމުގެ ގޮތުން ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ރަށެވެ. ރަށުގެ ޖުމްލަ ބޮޑުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 66.6 ހެކްޓަރެވެ. މިއީ ދަނޑުވެރިކަމާއި ޢުމްރާނީ ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް ލިބިފައިވާ ވަރަށް ބޮޑު ތަނަވަސްކަމެކެވެ. ރަށުގެ ދިގުމިނުގައި 1.325 ކިލޯމީޓަރު އަދި ފުޅާމިނުގައި 0.500 ކިލޯމީޓަރު ހުރެއެވެ.

ވެރިރަށް މާލެއާ ދެމެދު ހުރި ދުރުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 151.84 ކިލޯމީޓަރެވެ (ނުވަތަ 153.38 ކިލޯމީޓަރު). ޢާންމު ފެރީ ނިޒާމުން ދަތުރުކުރާނަމަ މާލެއަށް ދިއުމަށް 8 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު ހޭދަވާކަމަށް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާ ރަށް، އުނގޫފާރާ ދެމެދު ހުރީ އެންމެ 22.81 ކިލޯމީޓަރެވެ. މި ކައިރިމިނުގެ ސަބަބުން އިދާރީ ޚިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް ފައިނު ރައްޔިތުން ގިނައިން ބަރޯސާވަނީ އުނގޫފާރަށެވެ.

1.2 "ކުޑަ މޫދު": ޤުދުރަތީ އަޖައިބެއް

ފައިނުގެ ތިމާވެށީގެ އެންމެ ޚާއްޞަ އެއް ސިފަޔަކީ އެ ރަށުގައި އުފެދޭ "ކުޑަ މޫދު" ނުވަތަ "ބީއްސާ ވެލި" އެވެ. މިއީ ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ވަކި މޫސުމެއްގައި ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުގައި އުފެދޭ ޤުދުރަތީ ފެންގަނޑެކެވެ. މި ފެންގަނޑު އުފެދެނީ ރަށުގެ ވެލިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއެކު، މޫދުގެ ލޮނުގަނޑު ވަކިވެ، ވެލިބުރަކުން ބަންދުވެގެންނެވެ.

މި "ކުޑަ މޫދު" ގެ މުހިންމުކަން:

* ތިމާވެށީގެ ގޮތުން: މިއީ ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުގެ ވެލިގަނޑު ދައުރުވާގޮތް (sediment transport) ދައްކުވައިދޭ ދިރިހުރި މިސާލެކެވެ. މިފަދަ ޤުދުރަތީ ނިޒާމުތަކަކީ ވަރަށް ނާޒުކު ނިޒާމުތަކަކަށްވީތީ، ބަނދަރު ހެދުމާއި ބިން ހިއްކުން ފަދަ މަޝްރޫޢުތަކުގެ ސަބަބުން މިކަމަށް އަސަރުކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

* އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން: މި ތަނަކީ ރަށުގެ ކުދިބޮޑު އެންމެން މޫދަށް އެރި މަޖާކޮށްލުމަށް ލިބޭ ރައްކާތެރި މާޙައުލެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ކުޑަކުދިންނަށް މިއީ ވަރަށް މަޤްބޫލު ތަނެކެވެ.

1.3 ގަސްގަހާގެހި އަދި ޖަންގަލި

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްރަށުން ބިޔަ ގަސްތައް ކަނޑައި ހުސްކުރަމުންދާ ޒަމާނެއްގައި، ފައިނަކީ އަދިވެސް "ޓްރޮޕިކަލް ޖަންގަލީ" ގެ ސިފަ ޖެހިފައިވާ ރަށެކެވެ. ރަށުގެ ބޮޑު ބައެއްގައި އޮންނަނީ ބޯ ޖަންގައްޔެވެ. މި ސަރަޙައްދުގެ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަކީ:

* ޒަމާންވީ ގަސްތައް: ފައިނުގެ ޖަންގަލީގައި 100 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީ ފުނަ ގަހާއި ކާނި ގަސް ފަދަ ބިޔަ ގަސްތައް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މި ގަސްތަކަކީ ރަށުގެ ފިނިހޫނުމިން އެއްވަރެއްގައި ހިފަހައްޓައިދިނުމަށާއި، ބިމުގެ ފެންފަށަލަ ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެހިތަކެކެވެ.

* ދިރުންތައް: މި ބޯ ޖަންގައްޔަކީ ދޫނިސޫފާސޫތްޕަށް ރައްކާތެރި މާޙައުލެއް ފޯރުކޮށްދޭ ތަނެކެވެ.

* ދަނޑުވެރިކަމާ ގުޅިފައި: ރަށުގެ ޖަންގަލީގެ ތެރޭގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށް ޚާއްޞަ ސަރަޙައްދުތައް ކަނޑައެޅިފައިވެއެވެ. މިއީ ޒަމާނުއްސުރެ ރަށުގެ މީހުން ގެންގުޅެމުން އަންނަ ދެމެހެއްޓެަނިވި އުޞޫލެކެވެ.

ނަމަވެސް، 2018 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދެކެވެމުން އަންނަ އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން މި ވެށި ވަނީ ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިނަމަ ރަށުގެ ގަސްތަކުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ގަސް ނުވަތަ 31 ހެކްޓަރުގެ ސަރަޙައްދެއް ސާފުކުރަންޖެހޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބިޔަ ނިކަގަސްތަކާއި ކިރިގަސްތައް ހިމެނެއެވެ.

2. ތާރީޚާއި އާސާރީ ތަރިކަ

ފައިނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި، ޚާއްޞަކޮށް މެދު ޒަމާނުގެ ވިޔަފާރިއާއި ދީނީ ކަންކަމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ރަށެއްކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

2.1 އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ދަތުރުނާމާ

ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރު މޮރޮކޯގެ ދަތުރުވެރިޔާ އިބްނު ބަޠޫޠާ، މީލާދީން 14 ވަނަ ޤަރުނުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅުގައި ރ. ކިނޮޅަހަށް ވަޑައިގެންނެވިކަމަށް އޭނާގެ ފޮތުގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ކިނޮޅަހަކީ ފައިނާ އެންމެ ކައިރީގައި އޮތް ރަށެވެ. ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި، އެ ޒަމަނުގައި ކިނޮޅަހާއި ފައިނަކީ އެއް އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގުޅުމެއްގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު ދެ ރަށެވެ. ބައެއް ރިވާޔަތްތަކުގައި އިބްނު ބަޠޫޠާ ފައިނަށްވެސް ފައިބާވަޑައިގެންނެވިކަމަށް ކިޔުޅެއެވެ.

2.2 އާސާރީ ހޯދުންތައް

މިފަހުން ކުރެވުނު އާސާރީ ދިރާސާތަކުން (Archaeological Surveys) ފައިނުގައި ޒަމާންވީ އާބާދީތަކެއް އުޅުނުކަމުގެ ހެކިތައް ފެނިފައިވެއެވެ.

* ހަވިއްތަ (Mounds): ރަށުގައި ފަސްއެއްވަރުވެފައިވާ އުސްތަންތަން ނުވަތަ "ހަވިއްތަ" ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. މިއީ އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރީގެ ބުޑިސްޓް ޒަމާނުގެ ބިނާތަކެއްކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ.

* ބޮލި (Cowrie Shells): ފައިނުން ގިނަ ޢަދަދަކަށް ބޮލި ފެނިފައިވެއެވެ. މިއީ ޤަދީމީ ޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފައިސާގެ ގޮތުގައި އަދި ބޭރު ޤައުމުތަކަށް އެކްސްޕޯޓްކުރި މައިގަނޑު މުދަލެވެ. މީގެން ދޭހަވަނީ ފައިނަކީ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިފައިވާ ރަށެއް ކަމެވެ.

* މުށި އަދި ބިއްލޫރި: އާސާރީ ކޮންނަ ތަންތަނުން ޗައިނާ ނުވަތަ އިންޑިއާއިން ގެނެސްފައިވާ މުށިކޮޅުތަކާއި ބިއްލޫރި ފެނިފައިވުމުން، މި ރަށަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ވިޔަފާރީގެ ވިއުގަޔާ ގުޅިފައިވާ ރަށެއްކަން ސާބިތުވެއެވެ.

2.3 އުޘްމާން ތަކުރުފާނުގެ ޒިޔާރަތް

ފައިނުގައި ހުރި ތާރީޚީ ބިނާތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ "އުޘްމާން ތަކުރުފާނު" ކިޔާ ބޭފުޅެއްގެ ޒިޔާރަތެވެ. 2011 ވަނަ އަހަރުގެ ހެރިޓޭޖް އިންވެންޓްރީގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި މި ރަށުގައި މިސްކިތަކާއި، ޒިޔާރަތަކާއި، އަދި މަހާނަ ގާތަކެއް ހުއްޓެވެ.

* މަހާނަ ގައު: މީލާދީން 1480 ވަނަ އަހަރު (ހިޖުރައިން 885) ގައި ބަހައްޓާފައިވާކަމަށް ތާރީޚުޖަހާފައިވާ މާބްލް (ހިލަ) ގާތަކެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ރާއްޖޭގައި މާބްލް ނުހުންނާތީ، މިއީ ގުޖުރާތު ފަދަ ތަނަކުން ގެނެސްފައިވާ ތަކެތިކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެން ދައްކުވައިދެނީ އެތަނުގައި ފަސްދާނުލެވިފައިވަނީ މުއްސަނދި ނުވަތަ ޤަދަރުވެރި ފަރާތެއް ކަމެވެ.

* މިހާރުގެ ޙާލަތު: ހިތާމަޔާއެކު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، މި ތާރީޚީ ތަންތަން މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވީރާނާވެފައެވެ. ކުރީގެ މިސްކިތް ވަނީ ނަގާފައެވެ. އަދި ޒިޔާރަތް ހުރި ތަންވެސް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަލާކުވެފައެވެ.

3. އާބާދީއާއި އިޖުތިމާޢީ ޙާލަތު

3.1 އާބާދީގެ ތަފާސްހިސާބު

2022 ވަނަ އަހަރުގެ ބޯހިމެނުމުގެ ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން، ފައިނުގެ ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ އާބާދީއަކީ 423 އެވެ. ރަށުގެ ބިމުގެ ބޮޑުމިނާ އަޅާބަލާއިރު މިއީ ކުޑަ އާބާދީއެކެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް ހެކްޓަރަކަށް 6 ނުވަތަ 7 މީހުން ޖެހޭ ވަރުގެ ނިސްބަތެކެވެ.

އާބާދީއަށް އަންނަ ބަދަލުތައް:

* ހިޖުރަކުރުން: ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްތަކެކޭ އެއްފަދައިން، ފައިނުގެ ޒުވާނުންވެސް ވަޒީފާއާއި ތަޢުލީމު ހޯދުމަށް މާލެއަށް ނުވަތަ ރިސޯޓުތަކަށް ހިޖުރަކުރެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރަށުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީގެ ބޮޑުބަޔަކީ ކުޑަކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނެވެ.

3.2 އިޖުތިމާޢީ ގުޅުން

ފައިނު ރައްޔިތުންނަކީ އިޖުތިމާޢީ ރޫޙު ވަރުގަދަ ބައެކެވެ. ރަށުގެ ސާފުތާހިރުކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި މުޅި ރަށް އެކުވެގެން ގޮނޑުދޮށް ސާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގައެވެ. އަދި ދީނީ ކަންކަމަށް ލޯބިކުރާ، އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކަށް ތަބާވާ ބައެއްކަމަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

3.3 "ސޭވް ފައިނު" ޙަރަކާތް

ފައިނުގެ ޒަމާންވީ އިޖުތިމާޢީ ޙާލަތަށް އެންމެ ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނުވި ކަމަކީ އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢާ ދެކޮޅަށް އުފެދުނު "ސޭވް ފައިނު" (#SaveFainu) ޙަރަކާތެވެ. މިއީ ރަށުގެ ޒުވާނުންނާއި، ދަނޑުވެރިން އަދި ތިމާވެށި ޙިމާޔަތްކުރާ ޖަމާޢަތްތައް ގުޅިގެން، ރަށުގެ ޖަންގަލި ހަލާކުވިޔަ ނުދިނުމަށް ފެށި މަސައްކަތެކެވެ. މި ޙަރަކާތުގެ ސަބަބުން ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފައިވެއެވެ. އެއްބަޔަކު ތަރައްޤީއަށްޓަކައި އެއަރޕޯޓް ބޭނުންވާއިރު، އަނެއްބަޔަކު ބޭނުންވަނީ ރަށުގެ ޤުދުރަތީ ވެށި ޙިމާޔަތްކުރާށެވެ.

4. އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތު

4.1 ދަނޑުވެރިކަން: ރަށުގެ އިޤްތިޞާދީ މައި ނާރު

ފައިނަކީ ދަނޑުވެރިކަމަށް ވަރަށް މަޝްހޫރު ރަށެކެވެ. ރަށުގެ ފަސްގަނޑު ރަނގަޅުވެފައި، ބިން ބޮޑުވުމުން ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށް ފަހި ފުރުޞަތުތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ.

* ކަރާ ދަނޑުތައް: ފައިނަކީ ރޯދަމަހަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން ގިނަ ޢަދަދަކަށް ކަރާ ހައްދާ ރަށެކެވެ. ރޯދަމަހު މާލޭގެ ބާޒާރަށްވެސް ފައިނު ކަރާ ސަޕްލައިކުރެއެވެ. މިކަމުން ރަށުގެ އާއިލާތަކަށް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބެއެވެ.

* އެހެނިހެން ބާވަތްތައް: ކަރާގެ އިތުރުން ބަރަބޯ، ކާށި، މިރުސް އަދި ބަޓަނާ ފަދަ ތަކެތިވެސް ހައްދައެވެ.

* ކޮވިޑް-19 ގެ އެހީ: 2020 ވަނަ އަހަރު ކޮވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުނު ދުވަސްވަރު، ފައިނުގެ ދަނޑުވެރިން ވަނީ ރޯޔަލް އައިލެންޑް ރިސޯޓުގައި ހަދާފައިވާ ކަރަންޓީން ފެސިލިޓީއަށް ބައި ޓަނުގެ ކަރާ ހަދިޔާކޮށްފައެވެ. މިއީ ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ދީލަތިކަމާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ޤާބިލުކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

4.2 މަސްވެރިކަން

ދަނޑުވެރިކަމެކޭ އެއްފަދައިން މަސްވެރިކަމަކީވެސް ފައިނުގެ ރައްޔިތުންގެ ލޭނާރެވެ.

* ރަށުގެ މަސްވެރިން ފަރުމަހާއި ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރެއެވެ. ބާނާ މަސް ރަށުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ އިތުރުން، ކައިރި ރިސޯޓުތަކަށާއި އުނގޫފާރަށް ވިއްކައެވެ.

* މީގެއިތުރުން ކަނަމަދު ތެޅުމާއި، މަސް ކެއްކުން ފަދަ މަސައްކަތްތައް އަންހެނުން ކުރަމުންދެއެވެ.

4.3 ފަތުރުވެރިކަމުގެ ފުރުޞަތުތައް

މިހާރު ފައިނުގައި ގެސްޓްހައުސް ވިޔަފާރި ފުޅާވެފައި ނެތް ނަމަވެސް، ރަށުގެ ރީތިކަމާއި "ކުޑަ މޫދު" ގެ ސަބަބުން ލޯކަލް ޓޫރިޒަމް ކުރިއެރުވުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި، އެއަރޕޯޓާއެކު އަންނަ "ސިޓީ ހޮޓެލް" ގެ ސަބަބުން ރަށުގައި ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުވެ، ފަތުރުވެރިކަން ފުޅާވެގެންދާނެއެވެ.

5. އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢު: ތަރައްޤީއާއި ތިމާވެށްޓާ ދެމެދު

ފައިނުގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ބޮޑު ބަޙުޘެއް އުފެދުނު ކަމަކީ އެރަށުގައި އެޅުމަށް ހަމަޖެހުނު ޑޮމެސްޓިކް އެއަރޕޯޓްގެ މައްސަލައެވެ.

5.1 ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރުކާރު (2018)

2018 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު، ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި، ފައިނުގައި އެއަރޕޯޓެއް އެޅުމަށް އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ސަރވިސަސް (IAS) އާ ޙަވާލުކުރެވުނެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ އަގަކީ 8 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރެވެ.

* މަޝްރޫޢުގެ ތަފްޞީލު: 1,320 މީޓަރުގެ ރަންވޭއެއް، ސިޓީ ހޮޓަލެއް، މެޑިކަލް ސެންޓަރެއް އަދި ހެނގަރެއް ހެދުމަށް ރޭވުނެވެ.

* ތިމާވެށްޓަށް ކުރާނެ އަސަރު: މި މަޝްރޫޢު ހިންގުމަށްޓަކައި ރަށުގެ 31 ހެކްޓަރުގެ ބިން ސާފުކުރަންޖެހޭނެކަމަށް ބެލެވުނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި 5,792 ގަސް ކަނޑަންޖެހޭނެކަމަށް އީ.އައި.އޭ (EIA) ރިޕޯޓުން ދެއްކިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 20 މީޓަރަށްވުރެ އުސް ނިކަގަސްތައް ހިމެނެއެވެ.

* އީ.ޕީ.އޭ ގެ ނިންމުން: މި މަޝްރޫޢާ ދެކޮޅަށް ގިނަ ބަޔަކު އަޑުއުފުލަމުން ދަނިކޮށް، 2018 ނޮވެމްބަރުގައި އެންވަޔަރަންމަންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (EPA) އިން ވަނީ މި މަޝްރޫޢުގެ އީ.އައި.އޭ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމާފައެވެ. ސަބަބަކީ ތިމާވެށްޓަށް ލިބޭނެ ގެއްލުން ބޮޑުވުމާއި، މަޝްރޫޢު ރާވާފައިވާ ގޮތުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމެވެ.

5.2 ރައީސް ޞާލިޙްގެ ސަރުކާރު (2018-2023)

ވެރިކަން ބަދަލުވުމަށްފަހު، ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙްގެ ސަރުކާރުން ނިންމީ ފައިނުގައި އެއަރޕޯޓް ނޭޅުމަށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެ އަތޮޅު ބެރިޔަންފަރުގައި އެއަރޕޯޓް އެޅުމަށް މަޝްވަރާކުރެވުނެވެ. މިއީ ފައިނުގެ ޤުދުރަތީ ވެށި ޙިމާޔަތްކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމެކެވެ. ނަމަވެސް މި ދައުރު ނިމުނުއިރުވެސް ބެރިޔަންފަރުގައި އެއަރޕޯޓް އެޅިފައެއް ނުވެއެވެ.

5.3 ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރު (2024-މިހާރު)

2023 ވަނަ އަހަރު ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެން، ފައިނުގައި އެއަރޕޯޓް އެޅުމުގެ ވަޢުދު ތަކުރާރުކުރެއްވިއެވެ. އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިގޮތުގައި، މިއީ ރަށުގެ ކައުންސިލާއި ރައްޔިތުންގެ އެދުމެކެވެ.

* އައު އެއްބަސްވުން: 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު، އެމް.އޭ.ސީ.އެލް (MACL) އަދި އެމް.ޓީ.ސީ.ސީ (MTCC) އާ ދެމެދު ފައިނު އެއަރޕޯޓް ތަރައްޤީކުރުމަށް އައު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވުނެވެ.

* ރ. އަތޮޅު ކައުންސިލްގެ ވޯޓު: ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، 2025 ގެ މެއި މަހު ރ. އަތޮޅު ކައުންސިލުން ވަނީ އެއަރޕޯޓް އަޅާނެ ތަނަކާމެދު ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއް ނެގުމަށް ނިންމާފައެވެ. މީގެން ދޭހަވަނީ މި މަޝްރޫޢާމެދު އަދިވެސް އަތޮޅު ފެންވަރުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އެބަހުރި ކަމެވެ.

5.4 އެއަރޕޯޓްގެ ބޭނުންތެރިކަން

މި މަޝްރޫޢާމެދު އުފެދިފައިވާ ސުވާލަކީ "މިއީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ތަނެއްތޯ؟" މި ސުވާލެވެ.

* ދެކޮޅު ފަރާތްތަކުން: ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި ފައިނާ އެންމެ 26 މިނެޓުގެ ދުރުމިނުގައި (ލޯންޗުން) އިފުރު އެއަރޕޯޓް އެބައޮތެވެ. އެހެންކަމުން، ރަށުގެ ޖަންގަލި ހަލާކުކޮށްލުމަށްފަހު އިތުރު އެއަރޕޯޓެއް އެޅުމަކީ ބޭކާރު ކަމެކެވެ.

* ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން: ބުނާގޮތުގައި ކަނޑުގަދަ ދުވަސްވަރު އިފުރަށް ދިއުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. އަދި އެއަރޕޯޓާއެކު އަންނަ ވަޒީފާތަކަކީ ރަށުގެ ކުރިއެރުމަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

6. ޢުމްރާނީ ތަރައްޤީގެ އެހެނިހެން މަޝްރޫޢުތައް

އެއަރޕޯޓްގެ އިތުރުންވެސް ފައިނުގައި ތަރައްޤީގެ އެހެން މަޝްރޫޢުތައް ހިންގަމުންދެއެވެ.

6.1 ފެނާއި ނަރުދަމާ

ރަށުގެ ފެންފަށަލަ ތަޣައްޔަރުވަމުންދާތީ، ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ފައިނުގެ ފެނާއި ނަރުދަމާގެ މަޝްރޫޢު އިފްތިތާޙްކޮށްދެއްވާފައެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންގެ ޞިއްޙަތަށާއި، ކުރިމަގުގައި ފަތުރުވެރިކަން ފުޅާކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޚިދުމަތެކެވެ.

6.2 ބަނދަރާއި ދަތުރުފަތުރު

އެމް.ޓީ.ސީ.ސީ އިން ވަނީ 1.9 މިލިއަން ޑޮލަރު ޚަރަދުކޮށްގެން ފައިނުގެ ބަނދަރު ތަރައްޤީކޮށްފައެވެ. މިއީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް ބޭރުކުރުމަށާއި މުދާ އެތެރެކުރުމަށް ފަސޭހަވެގެންދިޔަ ކަމެކެވެ. އަދި އާރް.ޓީ.އެލް (RTL) ފެރީ ނިޒާމު ރ. އަތޮޅަށް ފުޅާކުރުމާއެކު، ފައިނުގެ ދަތުރުފަތުރު އިތުރަށް ހަރުދަނާވެގެންދާނެއެވެ.

7. ނިންމުން

ރ. ފައިނަކީ ތާރީޚީ ގޮތުންނާއި ޤުދުރަތީ ގޮތުން މުއްސަނދި ރަށެކެވެ. އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން މިއަދާ ހަމައަށްވެސް މި ރަށަކީ މުހިންމު ރަށެކެވެ. ރަށުގެ ދަނޑުވެރިކަމަކީ ރާއްޖޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމަށް މުހިންމު ޙިއްޞާއެއްވާ ކަމެކެވެ.

ނަމަވެސް، މިއަދު ފައިނު އޮތީ ތަރައްޤީއާއި ތިމާވެށްޓާ ދެމެދު އުފެދިފައިވާ ކަފި މަގެއްގެ މެދުގައެވެ. އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިނަމަ، ރަށުގެ "ފެހިކަން" ގެއްލި، ހޫނުމިން މަތިވެ، ޤުދުރަތީ ވެށި ނެތިގެންދިއުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ. އަނެއްކޮޅުން، މަޝްރޫޢު ހުއްޓާލައިފިނަމަ، ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް މަދުވެ، ޒުވާނުން ރަށް ދޫކޮށް ދިއުން އިތުރުވެދާނެކަމުގެ ޝަކުވާ ރައްޔިތުން ކުރެއެވެ.

މި ދިރާސާއިން ފާހަގަކުރެވުނު ގޮތުގައި، ފައިނުގެ މުސްތަޤްބަލް ބިނާވެފައި އޮންނާނީ މި ދެކަންތައް (ތިމާވެށި ޙިމާޔަތްކުރުމާއި އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީ) ބެލެންސް ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ހޯދުމުގެ މައްޗަށެވެ. މިސާލަކަށް، އެއަރޕޯޓްގެ ބަދަލުގައި އިކޯ-ޓޫރިޒަމް (Eco-tourism) ފުޅާކޮށް، ދަނޑުވެރިކަން ޒަމާނީކޮށްގެން ރަށަށް އާމްދަނީ ހޯދިދާނެއެވެ.

ތަފާސްހިސާބު ތާވަލުތައް

ތާވަލު 1: ފައިނުގެ މައިގަނޑު މަޢުލޫމާތު

| މަޢުލޫމާތު | ތަފްޞީލު | މަޞްދަރު |

|---|---|---|

| އަތޮޅު | އުތުރު މާޅޮސްމަޑުލު (ރ. އަތޮޅު) |  |

| ބޮޑުމިން (ބިން) | 66.6 ހެކްޓަރު |  |

| އާބާދީ (2022) | 423 (ރަޖިސްޓްރީ) |  |

| މާލެއާ ދުރުމިން | 151.84 - 153.38 ކިލޯމީޓަރު |  |

| އެންމެ ކައިރި އެއަރޕޯޓް | އިފުރު އެއަރޕޯޓް (ލޯންޗުން 26 މިނެޓު) |  |

ތާވަލު 2: އެއަރޕޯޓް މަޝްރޫޢުގެ ޓައިމްލައިން

| އަހަރު | ސަރުކާރު | ކަން ހިނގިގޮތް | ޙާލަތު |

|---|---|---|---|

| 2018 (މެއި) | ރައީސް ޔާމީން | އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަނާ ޙަވާލުކުރި (8 މިލިއަން ޑޮލަރު). | ފެށުނު |

| 2018 (ނޮވެމްބަރު) | ޔާމީން/ޞާލިޙް | އީ.ޕީ.އޭ އިން އީ.އައި.އޭ ބާޠިލުކުރި. | ހުއްޓުނު  |

| 2019-2023 | ރައީސް ޞާލިޙް | ބެރިޔަންފަރަށް މަޝްރޫޢު ބަދަލުކުރި. | މަޑުޖެހުނު  |

| 2024 (ފެބްރުއަރީ) | ރައީސް މުޢިއްޒު | އެމް.ޓީ.ސީ.ސީ އާ އެކު އައު އެއްބަސްވުމެއް ހެދި. | އަލުން ފެށުނު  |

| 2025 (މެއި) | ރައީސް މުޢިއްޒު | އަތޮޅު ކައުންސިލުން ވޯޓަކަށް ދާން ނިންމި. | ޚިޔާލުތަފާތުވުން |